Herentzia digitala: Nola kudeatu zure online ondarea, jada ez zaudenean

Herentzia digitala da pertsona batek hiltzean uzten dituen edo, transmisioa planifikatu ezean, iristezin geratzen diren ondasun, eskubide eta betebeharren multzoa, formatu elektronikoan dagoena edo zerbitzu digitalen bidez kudeatutakoa. Posta kontuak edo sare sozialak, hodeiko artxiboak, argazkiak, posta, domeinuak eta webguneak, kriptomonetak, denda digitaletako kontuak, harpidetzak eta, zentzu zabalean, online identitateak eta kontratu digitalak biltzen ditu. Distopikoa dirudi eta Black Mirror-en kapitulu bati egokiagoa dirudi, baina bizi garen gizarte digitalean, bereziki pandemiaz geroztik, gure online ondarean pentsatzea oso garrantzitsua da.

Arriskuak

Arrisku horien berri ematen dugu ez badugu behar bezala planifikatzen zer gertatuko den informazio horrekin:

• Plataformen blokeoa: banku eta plataformek kontuak blokeatzen dituzte oinordekoak edo testamentu-betearazlea egiaztatu arte; testamentuan klausularik gabe prozesua geldoa eta garestia izan daiteke.
• Pribatutasun- eta lege-arazoak: mezu elektronikoek eta txatek hirugarrenen datuak dituzte; horietara sartzeak lege-gatazkak edo erantzukizunak sor ditzake.
• Kostuak eta atzerapenak: notario-izapideak, gastu juridikoak eta atzerapen administratiboak, dokumentazio antolaturik ez izateagatik.
• Aktiboaren erabateko galera: inork ez badu wallet-aren hazia ezagutzen, kriptomonetak eskuraezin geratuko dira.

Aholkuak

Dagoeneko, 40-50 urte bitarteko pertsonok informazio-giga asko metatzen ditugu gure gailuetan, mugikorraren, tabletaren eta ordenagailuaren artean. Horregatik, eduki hori guztia ordenatuta mantentzen saiatzea komeni da, gure eta gure oinordekoen onerako. “Bizi zarenean kudeatzen baduzu, gerorako ordenatuta” esaldia gure bizitzarako aplikatu behar dugu familia-argazki, bidaia-bideo, zerga-dokumentu, banku kontuetara sartzeko gako guztiekin.

1. urratsa: Inbentario segurua

Egin kontu eta aktiboen zerrenda osoa: zerbitzua, lotutako erabiltzailea/posta, harpidetza, hodeiko zerbitzua, aktibo mota —faktore bikoitza du?—, segurtasun-kopiaren kokapena, egin nahi den ekintza (ezabatu, transferitu, gorde), arduraduna…

Gainera, inbentarioa hiru tokitan gordetzea komeni da: pasahitzen kudeatzaile batean larrialdietako sarbidea daukana, kopia fisiko zifratu bat bankuko segurtasun-kutxan, eta kopia bat zure abokatuarekin edo testamentu-betearazlearekin.

2. urratsa: Tresna teknikoak

• Pasahitzen kudeatzailea: Pasahitzen kudeatzaile bat instalatzea eta kredentzialak migratzea komeni da (Bitwarden, 1Password, etab.) “larrialdietako sarbidea/legatua” funtzioa edo konfiantzazko pertsonarekin partekatze segurua konfiguratuz. Gainera, beharrezkoa izango da hori aldian behin berrikustea eta eguneratzea.
• Plataformen ondare kontuak: aktibatu plataformek eskaintzen dituzten aukerak:
  • Google: Kontu ez-aktiboen administratzailea → izendatu kontaktuak eta erabaki zer partekatu edo ezabatu.
  • Facebook: Legacy Contact → kontaktua izendatu edo ezabatzea eskatu.
  • Apple: Legaturako kontaktua (Legacy Contact) → konfiguratu gakoak eta izendatutako pertsona
• Kriptomonetak: Ez utzi posta elektronikoan pasahitza berreskuratzeko esaldirik. Erabili ganga fisiko bat (gutun-azal zigilatu bat segurtasun-kutxan, notario-gordailua) edo sinadura anitzeko irtenbideak. Ez ahaztu, halaber, sartzeko jarraibide zehatzak uztea.

3. urratsa: Tresna juridiko formala

Testamentuan klausula espezifiko bat sartzea gomendatzen da: testamentu-betearazle digital bat izendatzea (pertsona edo erakundea), inbentarioaren zerrenda/kokapena adieraztea eta oinordetza-zergak ordaintzeko gakoen eta funtsen sarbidea eta erabilera espresuki baimentzea. Gomendagarria da testamentuak inbentario digital sinatu eta eguneratuari erreferentzia egitea. Testamentu-betearazleak aktibo digitalak kudeatzeko behar adina jarraibide eta botere izan behar ditu.

4. urratsa: Neurri operatiboak eta komunikazioa

Izendatutako pertsonari inbentarioa eta egin beharreko ekintzak jakinaraztea; pasahitzen kudeatzailea erabiltzen badakitela edo gako fisikoa non dagoen jakitea. Enpresa bat edo laneko kontuak badaude, pasahitz pertsonalak eta profesionalak zorrotz bereizi behar dira; enpresak bere irteera- eta sarbide-politikak izan behar ditu.

5. urratsa: Aldizkako azterketa

Inbentarioa eta testamentua urtero edo bi urtean behin berrikustea, edo aldaketa garrantzitsuak egin ondoren, hala nola kontu berriak, banku-aldaketak edo kripto-erosketak.

Legala

Datuen babeserako araudi orokor bat badago ere: 3/2018 Lege Organikoak (DBLO) eta datuen babeserako araudiak heriotzaren ondoren datuen tratamendua agintzeko eskubidea aitortzen dute, baina haren aplikazioak muga batzuk ditu, hala nola hirugarrenen pribatutasunerako eskubidea, zerbitzu-emaileen betebeharrak.

Oinordekoak ez dira automatikoki sartzen: prozedura administratiboak, judizialak edo dokumentazioa aurkeztea eska dezake. Hori dela eta, ezinbestekoa da jarraibide argiak uztea, datuak babesteko legeak ez urratzeko, nahiz eta familiakoak izan zuzenean.